Kana madenê darên mişmişan hişk kirin, hemû derî li gundiyan girtin

  • rojane
  • 09:01 19 Tîrmeh 2021
  • |
img

MELETÎ - Kana madenê ya ku berî 20 salan li taxa Dedeyazî ya Elewî lê dijîn hat avakirin, jiyana zindî tune dike. Darên mişmişan ji ber tozê hişk dibin. Xaniyên welatiyan jî ji ber wesayîtên tonaja giran zirarê dibînin. 

Tesîsa Dewlemendkirina Bêjandina Şikandin û Kana Hêsin, di sala 2001’an de li Taxa Dedeyazi ya girêdayî navçeya Wêranşar a Meletiyê hat avakirin. Ev tesîs bandoreke mezin li jiyana zindî ya herêmê dike û her ku diçe têk dibe. Di heman demê de xebatên kana madenê tesîreke neyînî li gundan dike û zirara herî mezin jî dide Gundikê Yellî Gedikê. Xirbeyên ji kanê tên derxistin, bi kamyonên erdhezandinê ji nava gundik tên derxistin. Ji ber derbasbûna komyonên barên giran, gelek malên gundiyan zirar dîtine û bi sedan darên mişmişan di  nava tozê de mane. 
 
BAX Û BAXÇEYÊN WAN TUNE BÛN 
 
Kazim Ocal, diyar kir ku ew bi qasî 400 salane li gund dijîn û debara xwe bi cotkirina axê dikin. Ocal, anî ziman ku ji sala 2001’an ve madenê 4 dest guhertin û wiha axivî: “Niha şîrketa bi navê Serhat Madencîlîk kanê di xebitîne. Xirbeyên ji kanê derdixin, bi kamyonên hafriyetê, di nava gundê me re derbas dikin. Ji ber toza kamyonan darên mişmişan hişk bûn. Herî dawî em neçar man ku daran bibirin. Em debara xwe bi mişmişan dikin. Em neçar man ku niha debara xwe qut bikin. Ji ber ku ji ber vê rewşê em nikarin hilberî bi dest bixin. 120 darên min hebûn. Min salê 5 ton mişmişên hişk bi dest dixist. Lê hemû ji ber vê tozê hişk bûn. Dîsa darên mişmijê yên din jî hişk bûn. Baxçeyê min ê 25 salan tune bû.”
 
GANDORA ERDHEJÊ
 
Ocal, da zanîn ku têkildarî hişkbûna daran wî li dozgeriyê gilî kir û wiha got: “Çandiyar anîn vê derê. Gotin dar ne ji ber tozê hişk bûne, lê zirara wê çêdibe. Gotin di nava rojê av didin. Belê bi trektorekê rê av didin, lê di vê germe de piştî nîv saetê rê cardin ziwa dibe û toz radibe. Qaşo navê vê jî kirine avda rê. Rê diber mala min re derbas dibe. TIR’ên 60 tonî di nava gund re derbas dibin. Her ku ev TIR derbas dibin malên me dihejin. Weke ku erd biheje. Me ev rewş ji qeymeqamtiyê re jî got, lê tiştek nekir. Serlêdana me ji ber rapora Nirxandina Bandora Hawirdorê (ÇED) a ku ji kanê re hatiye dayîn, nehat qebûl kirin. Ji ber ku rapora ÇED’ê heye, vê rewşê guncaw dibînin. Em hemû ji toza kanê bandor dibin. Me bertek nîşan da û rê girt. Lê fermandarê qereqolê em hişyar kirin û got bi rêyên qanûnî li mafê xwe bigerin. Me bi rêyên qanûnî jî li mafê xwe geriya, lê tiştek derneket holê. Hemû daxwazên me hatin red kirin.” 
 
‘HEYWANÊN ME GIHA PEYDA NAKIN’
 
Îmam Şevkî Ocal ê 73 salî jî, dest nîşan kir ku ew ji ber kana madenê bi her awayî zirarê dibînin û wiha got: “Ji ber toz û dûmanê em nikarin li ber malên xwe rûnin. Rojê 10 -20 kamyon derbas dibin. Em li vê derê heywanan xwedî dikin. Heywanên me jî bi bandor dibin. Ev di vî emrê xwe de li dû heywanan baz didim. Hemû giha dibin toz. Ji ber vê heywan giha nabînin. Hin caran pir kêm mîne ku kamyon li pezê min bikin. Em her roj vê tozê nefes digirin. Toz zirarê dide her tiştî. Rêya ku di gund re derbas dibe, ne rêya kana madenê ye.”
 
DERBARÊ KANA MADENÊ DE 
 
Li Taxa Dedeyazi ya ku Elewî lê dijîn, xebatên derxistina metala hêsin di sala 2001’an de bi destê kesekê dest pê kir. Dûre şîrketa bi navê Madenvaniya Martût ket dewrê û heya sala 2008’an nefermî xebitand. Di rapora  ÇED’ê ya sala 2008’an de, hat diyar kirin ku kan 750 metreyan ji gund dure, lê di rastiyê de kan tenê 100 metreyan ji gund dûre. Dîsa di raporê de, ava vexwarin û avdanê ya li qadê tune hat hesibandin. Di duyemîn rapora ÇED’ê ya hat amadekirin de, hat destnîşan kirin ku di sala 2009’an de, kêmasiyên hebûn hatine temamkirin. Ligel ku xebatên dewam dikirin di sala 2015’an de hat rawestandin jî, şîrketa kuu îro di sala 2017’an de, kan dewr girt, xebatên xwe berdewam dike.
 
BIRYARA WALÎTIYÊ ŞAND ŞÛREYA DEWLETÊ
 
Niştecihên gund li ser vê yekê, li dijî raporên ÇED’ê li Dadgeha Îdarî ya Meletiyê doz vekirin û di dozê de qezenc kirin. Lê fîrmayê dosye şand Şûreya Dewletê. Şûreya Dewletê, yek ji du raporên ÇED qebûl kir. Li ser vê yekê li kanê cardin dest bi xebatê hat kirin. Şirketê, di sala 2018’an de, ji bo ku qada xebatê ya 24 hektarî derbixe 80 qatan, projeyek nû pêşkêşî rapora ÇED’ê kir. Gundiyan, di 30’ê Îlona 2020’an de, li dijî rapora ÇED’ê ya nû, li Dadgeha Îdarî ya Meletiyê doz vekirin. Di dozê de, biryara “6034 ÇED Erênî” li dijî hiqûqê hat dîtin. Lê Walîtiya Meletiyê û Madenvaniya Mîr Serhat li dijî vê biryara dadgehê, doz ji nû ve şand Şûreya Dewletê. Niha jî Madenvaniya Mîr Serhat bi awayekê aktîf xebata xwe ya madenê bi rêve dibe.
 
MA / Bariş Polat
 
 
 

Sernavên din

24/07/2021
10:51 ‘Parazvanên edaletê wê hertim hebin’
09:02 Weşanxaneya Na pirtûka Welatê Xaltan çap kir
09:01 Greva birçîbûnê di roja 240'emîn de dewam dike
09:01 Hevserokê KNK'ê Karamûs: Heger yekîtî çêbibe dê Kurdistan bibe xwedî statu
09:01 ‘Li dijî êrişên nîjadperest, divê daraz xwedî helwest be'
09:01 Zeytûn: Neçareserkirina pirsgirêka kurd pêşî li ber êrişan vedike
09:01 Gundiyên ku eskeran li wan xist: Esker zilmê dikin
09:01 Karkerên demsalî 5 roj in bê av in
09:00 ROJEVA 24'Ê TÎRMEHA 2021'AN
08:35 Ciwanê ku di avê de xeniqîbû hat veşartin
23/07/2021
19:52 Di 24 saetên dawî de 11 hezar û 94 kesên din jî bi Covîd-19'ê ketin
14:32 Bertekên li dijî êrişên nîjadperest: Divê polîtîkayên bêcezahiştinê bên terkkirin
14:14 ‘Siyaseta dubendiyê bingeha êrişên li dijî Kurdan e’
13:32 Li Gîresûnê jinek û zarokê wê bi giranî birîndar bûn
13:26 Baroyan bertek nîşanî manşeta Yenî Şafakê da
13:04 Mihrîcana Çand û Xwezayê ya Mûnzûrê taloq bû
12:38 40 kesên ji koma nîjadperest hatin binçavkirin şandin edliyê
12:20 Malbata Şenyaşar: Di bin zilmê de cejn nabe
11:57 Tora Ziman û Çanda Kurdî: Em ê li dijî êrişan bêdeng nebin
11:26 NY: Ji milyonek zêdetir mirov ji ber lehî û hişkesaliyê mirin
10:12 Yenî Şafakê baroyên li dijî êrişên nijadperest derketin kir hedef
10:08 Platforma Zimanê Kurdî: Divê kurd li hev xwedî derkevin
09:50 Rêveberiya Xweser: Tirkiye serbixwetiya Sûriyeyê binpê dike
09:25 Tundiya zilam: Hewldana kuştina jinekê û zarokên wê
09:08 Greva birçîbûnê di roja 239'emîn de dewam dike
09:07 Cenazeyê kurê xwe yê li Efrînê xwest
09:07 Dayikên girtiyan: Daxwazên wan daxwazên me ne
09:06 Amedî: Li qutban jî 3 kurd bên cem hev dê rastî êrişê werin
09:05 Wextekî xwezayê ku heya 2023'yan bisekine nemaye
09:04 Serokê GÎŞ-DER'ê Kûtlû: Ji bo pêşîlêgirtina êrîşan divê kiryar bên cezakirin
09:00 ROJEVA 23'YÊ TÎRMEHA 2021'Ê
08:57 Walîtiya Wanê bersiv neda serlêdana ji bo 'standa derziyê'
22/07/2021
21:24 52 kesên din jî ji ber Covîd-19'ê mirin
16:42 ÎHD'ê serdana malbata ku êrişa nîjadperestî lê hatibû kirin kir
15:46 DBP: Êrîş ji ber zimanê desthilatê pêk tên
15:18 Li Şirnexê bertek nîşanî êrişên nîjadperest dan
14:15 Li herêma Qertewînê şer derket
13:48 Li Stenbolê tundiya li ser jinê
13:22 HDP'ê ji bo cejnê serdana malbata Denîz Poyraz kir
13:03 Ji NY'yê daxuyaniya Qibris
11:43 Malbata Şenyaşar: Wê qêrînên edaletê rojekê bersiv bibînin
11:40 Di êrişa nîjadperest de 20 kes hatin binçavkirin
11:02 Wesayîta karkeran teqla avêt: Kesek jiyana xwe ji dest da û 14 kes jî birîndar bûn
10:54 Li Şirnexê şerê erd derket û welatiyek jiyana xwe ji dest da
10:30 Dal ê di êrişa nîjadperest de hatibû qetilkirin hat veşartin
10:22 Walîtiyê êrişa nîjadperest bi 'neyartiyê' ve girêda
10:09 Li Mêrdînê liv û tevgera helîkopteran heye
10:01 ÎHD: Êrişên li dijî kurdan berhema zimanê cihêkar e
09:41 Cenazeyê zarokê ket avê hat dîtin
09:25 Greva birçîbûnê di roja 238'emîn de dewam dike
09:00 Li Edliyeya Wanê tahde li dê û keçê kirin
09:00 Heyama nû ya Şanoya Devînîm a Enqereyê dest pê dike
09:00 Jin gundê Vakifliyê pêş ve dibin
09:00 ROJEVA 22'YÊ TÎRMEHA 2021'AN
21/07/2021
20:53 Şewata li Cûdiyê xwe bi xwe tefiya
20:50 59 kesên din jî ji ber Covîd-19'ê mirin
16:44 Hevseroka HDP'î bi daxwaz "îxraca teqez" sewqî dîsîplînê hat kirin
16:08 Li Konyayê êrişeke nîjadperestî li malbateke kurd hat kirin: Kesekî jiyana xwe ji dest da
15:42 'Zihniyeta ku li Kadikoy û Pirsûsê êriş kir heman zihniyet e'
15:12 TGC’ê tundiya polisan şermezar kir
14:58 Polis zextê li malbata kurd a êriş lê hat kirin dikin
13:21 Li Xarpêtê şewat derket: 170 donim erd şewitî
13:09 Tûran: Berpirsên êrişên nîjadperest desthilat e
12:21 Malbata Şenyaşar: Em tev bi hev re ji zilmê re bibêjin bes e
11:34 Penaberên afgan cejnê di bin germa zêde de derbas dikin
10:23 50 kesên ku li Kadikoyê hatibûn binçavkirin hat berdan
09:33 Êrişî malbatek Kurd kirin
09:07 Greva birçîbûnê di roja 237'emîn de dewam dike
09:06 'Divê li şûna gotinên nijadperest hikûmet bê rexnekirin'
09:05 Roja cejnê bi bîdonan av kişandin
09:05 ‘Ya ku tê jiyîn zilm, înkar û tunekirin e’
09:00 ROJEVA 21'Ê TÎRMEHA 2021'AN
08:32 Kesên di bîranîna Pirsûsê de hatibûn binçavkirin hatin berdan
20/07/2021
20:39 Polîsan li Enqerê, Îzmîr û Stenbolê mudaxileyî bîranîna Pirsûsê kirin
16:11 Li Navenda Çand a Amara bîranîn: 33 can di Şoreşa Rojava de dijîn
15:27 33 rêwiyên xelayan bi bîr anîn: Xeyalên wan li Rojava pêk hatin
13:07 HDP'ê 33 qurbaniyên Komkujiya Pirsûsê bibîr anî
11:56 Zaroka du salî ya li Antalyayê winda bûbû mirî hat dîtin
11:52 Karkerên kurd bêyî ku werin dermankirin îfadeyê wan hatine girtin
11:32 Malbata Şenyaşar: Roja ku edalet pêk were wê bibe cejna me
10:29 Emîne Şenyaşar: Cejn ji me re nîne û bi girî derbas dibe
10:06 Malbatên Roboskiyê cejnê li goristanê pêşwazî kirin
09:57 Vedat Aydin bi wesîleya cejnê li ser gora xwe hat bibîranîn
09:01 Dayika Suleyman Aksû: Rojê sê caran diçim ser gora wî
09:01 Greva birçîbûnê di roja 236'emîn de dewam dike
09:01 Hiqûqnas Kûrşûn: AKP, nikare bêyî Rewşa Awarte welat bi rê ve bibe
09:00 Cinayeta li Serêkaniyê ku bû sedema şer, ket nav lîsteya 'kiryar nediyar'
09:00 Derbarê hikumxwarê muebedê de ku salek jê re maye derkeve 2 dozên cuda
09:00 Xizmên girtiyan: Berî ku cenaze derkevin bila daxwazên wan bên qebûlkirin
09:00 ROJEVA 20'Ê TÎRMEHA 2021'AN
19/07/2021
22:39 Li Afyonê êrîş birin ser karkerên kurd: 7 kes birîndar bûn
20:21 50 kesên din jî ji ber Covîd-19'ê mirin
17:00 Beriya Cejna Qurbanê serdana goristanan kirin
16:44 Qeyûm xirbe rijandin Gola Wanê
16:14 Heywan di destên sewalkaran de man
15:22 Li Mêrsînê di 13 salan de 650 hezar dekar qadên çandiniyê tune bûne
15:05 Pasdarên Îranê îşkenceyek giran li kolberan kirin
13:42 Ji çar saziyan daxuyaniya hevpar: Girtiyê nexweş Çakal berdin
13:28 Bersûcê Komkujiya Sêwazê ku ji aliyê Erdogan ve hatibû berdan mir
13:27 Ayva yê gef lê hat xwarin: Em ê paşde gav neavêjin